Als je niet direct zwanger wordt, betekent dat niet meteen dat je een probleem hebt. Onderzoek heeft aangetoond dat een op de twee stellen waarschijnlijk gewoon op het verkeerde moment van de maand probeert een kind te verwekken1. Bij gezonde stellen die zwanger proberen te worden zal de vrouw meestal binnen een jaar in verwachting raken2. Als het even duurt, hoef je je over het algemeen dus nergens zorgen over te maken. Als je langer dan een jaar probeert zwanger te worden zonder resultaat, raden we je aan medisch advies in te winnen.
Als je denkt dat je een vruchtbaarheidsprobleem hebt, kun je het beste een afspraak met een arts maken. Voor jouw informatie hebben we enkele veel voorkomende vruchtbaarheidsproblemen, die bij mannen en vrouwen voorkomen, samengevat.
De meeste vruchtbaarheidsproblemen bij vrouwen worden veroorzaakt door problemen met de ovulatie (doorgaans dat er geen eicellen worden vrijgegeven), een verstopping van de eileiders (waardoor het sperma niet bij de eicel kan komen) of endometriose (wat zowel van invloed kan zijn op de ovulatie als op de verplaatsing van de eicel door de eileider).
Problemen met de ovulatie
Je ovulatie wordt geregeld door je hormonen. Als je hormoonspiegel dus om een of andere reden wordt verstoord, kan je ovulatie daardoor worden beïnvloed. Een indicatie van mogelijke ovulatieproblemen is een onregelmatige cyclus. Je merkt misschien dat je ovuleert, maar niet in elke cyclus.
Hormoonstoornissen die de ovulatie kunnen beïnvloeden, kunnen door vele factoren worden veroorzaakt, zoals drastische gewichtsveranderingen, emotionele problemen, stress, zware lichamelijke inspanningen en ziekte.
Polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) kan ook een oorzaak zijn van ovulatieproblemen. Je hebt dan een verstoorde hormoonbalans en veel kleine cysten in je eierstokken. Je arts zal door middel van een bloedtest kunnen vaststellen of je PCOS hebt.
Je arts kan je uitleggen welke behandelingen er zijn om de ovulatie op gang te brengen, maar de behandeling hangt af van jouw individuele situatie.
Problemen met de eileiders
Een verstopping in de eileiders kan verhinderen dat sperma de eicel bereikt en dat de eicel naar de baarmoeder wordt verplaatst, waar deze zich zou innestelen als er een bevruchting heeft plaatsgevonden. De meest voorkomende oorzaak van een verstopping in de eileiders is een chlamydia-infectie die niet is behandeld. Veel vrouwen in deze situatie zijn zich er totaal niet van bewust dat ze ooit een chlamydia-infectie hebben gehad, want bij deze infectie treden heel vaak geen symptomen op.
Je arts zal je aanraden wat je het beste kunt doen.
Endometriose
Endometriose is een aandoening waarbij weefsel van de binnenwand van de baarmoeder (baarmoederslijmvlies) ook buiten de baarmoeder groeit. Dit kan de beweging van de eicel door de eileiders verhinderen en ook op andere manieren bevruchting voorkomen. Vrouwen met endometriose hebben vaak een zware en/of zeer pijnlijke menstruatie.
Endometriose kan worden behandeld met medicijnen of door het extra weefsel te verwijderen. Je arts zal je meer kunnen vertellen over de beschikbare behandelingen.
Andere factoren die van invloed zijn op de vruchtbaarheid van vrouwen
Fibromen
Een fibroom is een abnormale vergroeiing van spierweefsel in de baarmoeder, die de eileiders kan verstoppen of kan verhinderen dat een bevruchte eicel zich in de binnenwand van de baarmoeder nestelt. Als je fibromen hebt, kan je dokter je vertellen wat de beschikbare behandelingen zijn om ze te verwijderen.
Leeftijd
Je vruchtbaarheid wordt beïnvloed door je leeftijd. Vrouwen hebben tijdens de puberteit een voorraad van zo'n 300.000 eicellen. Dit aantal neemt langzaam af naarmate ze ouder worden. Na een leeftijd van 38-40 jaar neemt het aantal echter steeds sneller af. Ook de kwaliteit van de resterende eicellen neemt af en deze beide factoren hebben tot gevolg dat je na het 40e levensjaar sneller minder vruchtbaar wordt. Ook bij mannen neemt de vruchtbaarheid af naarmate ze ouder worden.
Weinig sperma of een slechte spermakwaliteit
De hoofdoorzaken van vruchtbaarheidsproblemen bij mannen zijn een lage spermaproductie en een slechte kwaliteit van het sperma. Dit betekent dat er niet zoveel zaadcellen zijn als er kunnen zijn, dus wordt de kans dat een zaadcel een eicel bevrucht kleiner. Daarnaast is het sperma mogelijk niet in staat de eicel te bereiken en door het membraan van de eicel te dringen om de eicel te bevruchten. Warmte is een factor die kan leiden tot minder sperma, omdat die de spermaproductie vermindert. Je partner kan ervoor zorgen dat zijn testikels niet te warm worden door bijvoorbeeld een warm bad of het dragen van strak ondergoed te vermijden.
Andere oorzaken van onvruchtbaarheid (minder voorkomend dan weinig sperma) zijn een verstopping in het buisje dat sperma uit de testikels leidt, een genetische oorzaak of een hormoonprobleem.
Erectiestoornis
Als de man moeite heeft om een erectie te krijgen of vast te houden, vanwege lichamelijke of psychologische redenen, zal dit zijn vermogen om seks te hebben verminderen.
Dit wordt gedefinieerd als onvruchtbaarheid zonder bekende oorzaak, wanneer de uitslagen van testen normaal zijn en een stel meer dan twee jaar probeert zwanger te worden. Hoewel bij een stel alles perfect lijkt te werken, kan de vrouw niet zwanger worden. Dit kan zeer frustrerend en verontrustend zijn, want er is niets specifieks om te verbeteren of te behandelen.
Geschat wordt dat bij ongeveer een derde van alle stellen met onverklaarde onvruchtbaarheid de vrouw zonder medisch ingrijpen binnen drie jaar zwanger wordt, hoewel sommige stellen uiteindelijk wel een medisch begeleide voortplantingsbehandeling proberen, zoals in-vitroÂÂfertilisatie (IVF).
Zowel de mannelijke als de vrouwelijke vruchtbaarheid kan nadelig worden beïnvloed door:
Alcohol: zowel jij als je partner zouden (overmatig) alcoholgebruik moeten vermijden. Alcohol kan de vrouwelijke vruchtbaarheid doen afnemen en de kwaliteit van sperma beïnvloeden. Ook het risico op een miskraam kan toenemen door alcoholgebruik. Met betrekking tot het drinken van alcohol adviseert de Gezondheidsraad een 'verstandig' patroon met maximaal 10 gram (1–2 eenheden) per dag voor vrouwen en 20 gram (3–4 eenheden) per dag voor mannen. De Gezondheidsraad adviseert zwangere vrouwen om bij voorkeur helemaal geen alcohol te drinken.
Roken: zowel jij als je partner zouden moeten stoppen met roken als je probeert zwanger te worden. Vergeleken met niet-rokers hebben mannen die roken vaak een lagere spermaproductie of meer abnormaal sperma. Bij vrouwen wordt roken geassocieerd met een vroege menopauze en onvruchtbaarheid. Ook kan door roken het risico op een miskraam toenemen.
Gewicht: het gewicht van jou en je partner zou liefst binnen het normale bereik dat bij je lengte hoort moeten liggen. Zowel onder- als overgewicht kan bij vrouwen zorgen voor onregelmatige cycli en de kansen op bevruchting verkleinen. Mannen met overgewicht kunnen minder sperma hebben en/of van een slechtere kwaliteit.
Medicijnen: als jij of je partner medicijnen inneemt, is het belangrijk bij je arts na te vragen of dat jouw vruchtbaarheid of de spermaproductie van je partner zal beïnvloeden. Misschien zijn er alternatieven, die geschikter zijn wanneer je probeert zwanger te worden.
